”މައްސަލައަކީ ކުދިންނަށް އެކަށީގެންވާ ތައުލީމެއް ނުދެވުން. ޓީޗަރުންނަށް އެވަރަށް މަސައްކަތް ކޮށްނުދެވުން. ދުވާލަކު މީހަކު އައިސްގެން ކިހިނެއް އެކަންކުރާނީ. އަހަރު ފެށޭތަނުން ނުވަތަ މެދުތެރޭން ޓީޗަރަކު ބަލިވެދާނެ. ނުވަތަ ރަށަށް ހިނގައިދާނެ. ދެން ހެދޭނެ ގޮތެއް ނޯވޭ. ދެން ޓީޗަރުން ހަމަކުރުމަކީ ބޮޑު މައްސަލައެއް.“ މިއީ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ޝަކުވާ އެވެ. މިޝަކުވާ ޓީޗަރެއްގެ ކަންފަތުގައި ޖެހުމުން އެޓީޗަރު ދެއްކި ވާހަކަ މުޅިން ތަފާތެވެ.

”މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ޓީޗަރުންކަމުގައި ހަދައިގެން ފަރުޖެއްސޭކަށް ނެތް. ބެލެނިވެރިންވެސް ފަރުވާ ކުޑައީ. ދަރިފުޅަށް އަޅާލަންޖެހޭ ވަރަށް އަޅާނުލެވެނީ. ކިތަން މަންމަތޯ ނުވަތަ ބައްޕަތޯ އެކުދިންގެ ކިޔަވާތޯ ނުވަތަ މަސައްކަތްތައް ބަރާބަރަށް ކުރޭތޯ ބަލަނީ؟ ދަރިފުޅު ރީތިކޮށްފައި ސްކޫލަށް ގެނައިމާ އެނިމުނީ. މިއީ ހަގީގަތް. ކިޔެވުމަކީ ހަމައެކަނި ކުލާހުގައި ކުރާ މަސައްކަތް އެކަންޏެއްނޫން. ކުލާހުގައި ދޭ ތަކެތި ގޭގައި ދަސްކުރޭތޯ ދަރިވަރަށް އެނގެނީ ކިހާ މިންވަރަކަށްތޯ ބަލާލެވެނީ ވަރަށް މަދު ބެލެނިވެރިއަކަށް.“ ޓީޗަރުން އެދައްކަނީވެސް މުޅިއަކުން ދޮގުވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ.

ދެން އޮތީ މިނިސްޓްރީން ދައްކާ ވާހަކަތަކެވެ. ކަންކަން ރާވާ ހިންގަވަމުން ގެންދަވާ ވެރިންގެ ވާހަކައެވެ. އެވެރިންނަށް ފެނިވަޑައިގެން އެއް މައްސަލައަކީ ކިޔަވާދޭ ގޮތާއި، ކަރިކިއުލަމްގެ މައްސަލައެވެ.

”ކިޔަވާދެމުން މިގެންދަނީ މީގެ އެތައް އަހަރެއް ކުރިން ތައްޔާރު ކުރެވިފައިވާ މަންހަޖަކަށް. އޭގެ ފަހުން އެތައް ބަދަލެއް މިވަނީ އައިސްފައި. އެހެންކަމުން ރަނގަޅު ތައުލީމެއް ދިނުމަށް، އަދި ކުރާ މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާ ނެރުމަށް އަމަލުކުރެވޭ މަންހަޖެއް އެބަޖެހޭ އޮންނަން.“ މިއީ ގައުމީ މަންހަޖު އިސްލާހު ކުރުމުގެ މަހާސިންތާގައި އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓަރު ޑރ. މުސްތަފާ ލުތުފީ ވިދާޅުވި އެއް ވާހަކަފުޅެވެ. ކޮންމެ ވާހަކަފުޅެއް ވިދާޅުވިނަމަވެސް ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ބެލެނިވެރިންވެސް ޓީޗަރުންވެސް، އަދި ވެރިންވެސް މިހާރަށްވުރެ ބޮޑަށް މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަންޖެހޭ ކަމެވެ. އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް ނާޅައި ހިތްހަމަ ޖައްސާލެވެން ނެތްކަމެވެ. ކިޔަވާކުދިން ހޯދަމުންދާ ނަތީޖާއާމެދު ކަންބޮޑުވާން ޖެހޭކަމެވެ.

މިދިޔަ އަހަރު ރާއްޖޭގެ 165 ސުކޫލަކުން ގުރޭޑް ދިހައެއް ނިންމުމަށްފަހު އޯލެވެލް އިމްތިހާނުގައި 7733 ދަރިވަރަކު ބައިވެރިވެފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 24 އިންސައްތަ ކުދިންނަށް ބައިވެރިވި ހުރިހާ މާއްދާއަކުން ލިބިފައި ވަނީ ”ޔޫ“ ރިޕޯޓެވެ. އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް 2000 ކުދިން ނެވެ. މީގެ މާނައަކީ މި 2000 ކުދިންނަށް އެއްވެސް މިންވަރެއް ނޭނގުމެވެ.

”ހަގީގަތުގައި މިއީ ވަރަށް ބޮޑު މައްސަލައެއް. އަޅުގަނޑުމެން މިހާރުން މިހާރަށްވެސް ބޮޑެތި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހޭ މައްސަލައެއް. މިހިސާބަށް ކަންތައް ދިޔައިރު އެކަމާމެދު ފިޔަވަޅުތަކެއް އެންމެ އެދެވޭގޮތުގައި އެޅިފައިނުވުމަކީވެސް މައްސަލައެއް. މިދަންނަވަނީ މަދު އަދަދެއްގެ ވާހަކައެއްނޫން. 2000 ކުދިން. މިއީ ބޮޑު ފޭލުވުމެއް.“ މަންހަޖު އިސްލާހުކުރުމުގެ މަހާސިންތާގައި ޑރ. އަބުދުﷲ ވަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ.

މިހިސާބަށް ކަންތައް ދިއުމުގައި އެކިމީހުންގެ ޚިޔާލު ވަރަށް ތަފާތެވެ. މައްސަލައަކީ ޒިންމާނަގާނެ ބަޔަކު ނުވުމެވެ. އެއްވެސް ބަޔަކު އެޒިންމާ އުފުލަން ބޭނުންނުވުމެވެ. ޓީޗަރުންވެސް އެޒިންމާ އުފުލާކަށް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. ބެލެނިވެރިންވެސް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. މިނިސްޓްރީން، ނުވަތަ އެކަން ރާއްވަވަން ތިއްބެވި ބޭފުޅުންވެސް އެކަމުގެ ޒިންމާ ނަންގަވާކަށް ބޭނުންފުޅެއް ނުވެއެވެ. ހުރިހާ ކަމެއް 30 އަހަރަށް ފުޅުކެނޑޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނޯންނާނެ އެވެ. އެއީ ގަބޫލުކުރެވޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ނުކުރެވެނީ މިއަދުވެސް ތައުލީމީ ދާއިރާ ހިންގަވަން ތިއްބެވީ ހަމަކުރިންވެސް ހިންގެވި ބޭފުޅުންކަމަށް ވާތީއެވެ.

”މިކަމުގައި މިނިސްޓްރީގެ އިހުމާލު ވަރަށް ބޮޑު. އެންމެ ބޮޑު އިހުމާލަކީ ކުދިންގެ ނަތީޖާ ސިއްރުކުރުން. މިއޮތް ހުރިހާ ދުވަހު އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގޭ ނަތީޖާތަކެއް. އެބެލެނިވެރިޔަކަށް އެނގެނީ އެބެލނިވެރިޔާގެ ދަރިފުޅުގެ ނަތީޖާ. އެމީހަކުވެސް އެވާހަކަ ދައްކާކަށް ބޭނުމެއް ނުވާނެ. އެމީހަކު ހީކުރަނީ އެނެއްމީހާގެ ދަރިފުޅު ވަރަށް މޮޅުކަމަށް. ޓީވީން ރޭޑިއޯއިންވެސް ގޮވަނީ ކުދިން ވަރަށް މޮޅޭ. ބްރިލިއަންޓް އެވޯޑް ހޯދައިފިޔޭ. އެއްވެސް ވަރަކަށް ހަގީގަތް ހާމަވެފައެއް ނުވޭ. މިއީ އެންމެ ބޮޑު މައްސަލަ.“ ތައުލީމީ ދާއިރާގައި އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރެއްވުމަށްފަހު މިހާރު އެހެން ދާއިރާއެއްގައި މަސައްކަތް ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ޚިދުމަތްތެރިއަކު ނަން ހާމަނުކުރެއްވުމަށް އެދިވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ.

އޭނާވިދާޅުވީ މިއަދުވެސް ތައުލީމީ ދާއިރާ ހިންގަވަން ތިއްބެވީ އިހުވެސް ހަމަތިއްބެވި ބޭފުޅުން ކަމަށާއި މިއަދުގެ ހާލަތު ބަދަލު ކުރަންބޭނުންނަމަ އެކަންކުރެވޭނީވެސް ހަމައެބޭފުޅުން ނަށްކަމަށެވެ.

”ބަދަލުވީ ސަރުކާރު. މިނިސްޓްރީއެއްނޫން. މިނިސްޓްރިގައި އެތިއްބެވީ ހަމައެބޭފުޅުން. ޕޮލިސީތައް ރާއްވަވަމުން އެގެންދަވަނީވެސް ހަމައެބޭފުޅުން. އެހެންވީމާ މިކަންރަނގަޅު ކުރެވޭނީވެސް ހަމަ އެބޭފުޅުންނަށް. މިހާރު ހުރިހާ ބެލެނިވެރިންނަށްވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ފެންވަރު އެނގޭނެ. މޮޅުކުދިންތަކެއް ނެތެކޭ ނުދަންނަވަން. ނަމަވެސް ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން އެންމެ ގިނަ ޔޫ ހޯދާ ތަނަކަށް މިރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތައްވެސް ވާނެ. އެއީ ޔަގީންކަމެއް. އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ހޭދައާ އަޅާބަލާއިރު މިނަތީޖާ ހަމަސުމެއް. މިއަށްވުރެ ރަނގަޅު ނަތީޖާ ނެރެވެންޖެހޭނެ.“ އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

މިހިސާބުން އުފެދޭ ސުވާލަކީ ނަތީޖާ ދަށްވުމާ ގުޅިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ކިޔަވާދޭ ގޮތް ނުވަތަ މެތަޑްތޯ އެވެ؟

”ހިތަށްއަރާ އެއީ ކިހާވަރެއްގެ ވާހަކަފުޅެއްބާއެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހާލަތު އެއްވެސް ބޭފުޅަކު ނުވިސްނަވާ. އުޅޭ ތަނަކާމެދު ނުވިސްނަވާ. ކިތަންމެ ރަނގަޅު މުގައްރަރެއް އޮތަސް، ގޭތެރެއިން އެކަށީގެންވާ އެހީތެރިކަމެއް ދަރިންނަށް ދެވެންނެތްނަމަ ކިހިނެއް އެކުދިން ކިޔަވާނީ. މަންމައާއި ބައްޕަ މިއުޅެންޖެހެނީ ބޭރުގައި. ދަރިން ނިންދަވާގޮތާއި، އެކުދިން ފިލާވަޅު ދަސްކުރާގޮތާއި، އުޅެންޖެހިފައިވާ ހާލާމެދު އެކަކުވެސް ނުވިސްނާ. ކިހިނެއް ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކުރެވޭނީ.“ މިއީ މަންހަޖު އިސްލާހު ކުރުމުގެ މަހާސިންތާގައި ބޭފުޅަކު ދެއްކެވި ވާހަކައެވެ.

ކޮންމެ ޚިޔާލެއް ނެރުނަސް، ކޮންމެ ވާހަކައެއް ދެއްކިނަމަވެސް ރަނގަޅު ނަތީޖާއެއް ނެރެން އެބަމަޖުބޫރުވެ އެވެ. ސަރުކާރުންނާއި މައިންބަފައިން ކުރާހޭދައަކީ ދެކޮޅުޖެހޭ ހޭދައެއްކަމުގައި ހެދުމަށް އިތުރު ގޮތްތަކެއް ހޯދަން އެބަޖެހެއެވެ. މިއަދު ހުސް އަނގަތަޅައިގެން ކުރެވޭނެ އަދި ކުރިހޯދޭނެ ގޮތެއް ނެތެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކު ކުށްވެރިކޮށްގެންވެސް ހޯދޭނެ ހައްލެއް ނެތެވެ. ހައްލުހޯދެން އޮތީ ކޮންމެވެސް ބަޔަކު އެޔޫސެޓްގެ ޒިންމާ ނަގައިގެން ނެވެ.